Yekbûn/28.04.2009-  Çima her gav rastî van bûyeran dihat? Wî jî nizanibû. Kengî dest biavêta karekî îlam di derekê de tewşiyek çêdibû. Gelek sal berê çaxê ku hê xortekî nû gihîştî bû, li gel hevalên hevtayê xwe bêyî ku xeberê bide malê, duayê dê û bavê ji xwe re têxe ciriya rêwîtiyê ji welêt revayabûne îçeriyê. Dema li otobozê sîwarbibûn û ji nav bajêr derketibûn kela wî tijî bibû, lê dê dîsa vegeriya. Bi vê dilê xwe aş kir.

Şewana Qaqêzman’ê Siloê Biro,newîyên Hesenîkê Eyo û Nusret
ê Sonê ,Misto ê lawê Bekirê Beyro boy serxweşîkî diçin Axceqe-
Li mala Bekir ê comanêt.Tev diçin wî digihijin gund û mala xalê
Bekir.Xalê bekir mal tune bermalîya wî xaltîka Sultan li malê ye
Xaltîk wan mivan dike û keremî mali dike.Dikevin hundur xaltik
Dike ba wan weqete her aşxanê an jî kareke xwe ê din.Li pirs tik-
in ..

Serê baharê sibekî rovîk qulika xwe derketye berva roja nû
bi germ,tevizîyan dide xwe bi xwe re dibije..
-Ez çqa tevizîme ?
-Êş ketîye her alîyê min

Li Îdir’ê xaltîka Siltan ciwanî xwe winda bûye digere.
Berê xwen dide kendal û newalan lez û lez ciwanî ê xwe winda
Bûye digere, bi gavê …
Dinhêre zilamek wê alî de tê.
Bangî zilam dike ,diçe cem zilam….

Hebû tunebû, pîreka cadûkar û dîkekî wê hebû.

Rojekê pîrê gava mala xwe dimali?t serîyekî çortan li erdê dît, danî ser kulekê. Dîko çû nikul li seriyê çortanî da. Gava pîrê ev yek bihîst çû, ?ûnikek li qorrika Dîko da. Dîko jî nikul li çavê pîrê da. Pîra cadûkar berra Dîko da. Dîko ji tirsa canê xwe bazda derva. Çû çû, rastî kerekê hat. Karê bang kir, got:

Hevalên Hêja,
Di nivîsa min da,(Şano yek ji bo zarokan)
Çewtî yek qewimiye.

AXE Silo ! Çiye ew?
Te çi qîjeqîje lo?

SILO Çi bikim Axe?
Ne cîranî maye, ne jî hevaltî..
Her tiştek çewt bûye.

Rojek ji roja bi navê Hesen û Ehmed du dest û birayê hev hebûn. Hesen û Ehmed axayê duwanzdeh gunda bûn. Herdu jî xweyî malbat bûn. Hesen bi navê Bedîrxan û Eyşe xwediyê du zaroka bû. Ehmed jî bi navê Seleheddîn xwediyê kurek bû.

Her du axa bi malbatên xwe jiyanek bi aram û kêfxweş derbas dikirin. Tucar nexweşî nediket nava wan. Her tim bi hev re bûn.

Muxtarê her duwanzdeh gund jî ji hev xirabtir bûn. Yek ji yekê pîstir û bêbextir bû. Ne razî bûn ji halên xwe. Ji yekîtiya Hesen û Ehmed jî dibehecin. Mal û milkên wan, aram û kêfxweşiya ku di nava wan û malbatên wan daye dibehicîn. Dixwestin ku wan herduyan ji hev biqetînin, fitne û fesadî têxin nava wan û bibin xwediyê mal û milkê wan.

Çi hebûye çi tunebûye, maleke baxîkî xwe yê tirî hebûye. Di divarî bêx dajî qulik tê da hebûye. Rovî, herro ti vê qûlikê ra tikevê bêx. Têrî zikê xwe tirî tuxe. Rokê rovî yê me dîsa birçî tiwe, ti di qulikekêra tikeve hûndir, têrî xwe tirî tûxe. Mêze tike ku xudanê bêx têye, rovî tebê ez herim. Ji bo ku pir tirî xwarîye, zike wî perçiftî ye. Çir bike nake, di qûllê helne. Xudanê bêx jî nezik tibe. Xudan ku pegê yê wî bikûje. Li ba rovî lîstik pirin, xwe li mirnîyê tinê. Xudanê bêx te kû Rovî li erdê dirêj buye. Xudanê bêx bi xwe xwe tebi:

-Zedê xwarî ye û pê miriyê.

Ev çîroka Etana ku ez ê li jêr pêşkêş bikim, berî
zayînê(bz) di dawiya salên 3000 î de bi nivîsarên mîxî li ser tehta sêyem hatiye kolan an jî nivîsandin. Sê teht li gel hev hatine dîtin lê nivîs li ser ya herî dawî hatiye nivîsandin. Dawiya çîrokê nehatiye, dibe ku li ser teht an jî kevirekî din dom bike. Wek tê zanîn Etana şahê Akadan bû. Mirov dikare bêje ku li cîhanê ev çîroka yekem e ku hatiye nivîsandin.

Saet dehê sibê bu. Li kêleka mekteba gund bi dehan cemseyên leşkerî park kiribun. Hemû jin, zarok û mêrên gund li ba hev rêz bibun. Wek mîna îştima ordîîyê, lê bi yek ferqek. Mêr li alikî, jin jî li alîkî bun. Hemû mêr, bê derpê û bê kiras, tazî rut bun. Xêncî Necoyê xil û xwar. Neco jî serê wî tenê girtî bu. Yên ku li alî wî mêze dikirin, di bin zilm û zordarîya leşkerên Tirk da jî xwe ji kena nedigirtin.
Bejnek dirêj û xil û xwar. Cesedek bê goşt, ji hestî û çerm, çerme reşê birqandî. Li ser wî bejnê, pêça wî ya gilover wek rojingên pêrîya xuyadikir.
Ji kesî tu dengek dernediket. Bê dengîyek ketibu nav gund, xêncî dengê avê û dengê sereskerê Tirk. Hemû mêrên gund, ji zarên piçûk heta kalên ruspi, li kêleka mektebê, li wîyalê avê rêz bibun.

Mirovek hebû di gundekî de dijiya navê wî Teşxelebû. Zarokê wî hebûn kitimbûn. Rojek diçe nufûsê ji midurê nifûsê re dibêje:

- Ez dixwazim nasnama zarokê xwe derxim. Midur wî dişînê cem karmendekî. Teşxele diçe cem wî jî ji wî re jî derdê xwe dibêje:

- Tu nasnama zarokê min bidî min. Ew karmend jî wî dişînê cem yekê din ew meriv jî çê nake. Teşxele jî di berxwe de dibêje; “Seyî jî seyî re got û seyî jî ji duva xwe re got”. Tê digihêjê ku ew rişwetê nede wan, nikarê nasnama zarokê xwe ji wan bigrê. Karmend wê demê bê rişwet kar nakin. Teşxele car jî diçe cem midur jê re dibêje:

Zinê got: "Lolo! Memo, ez bi heyrana wê bejna mîna tayê rihanê li qelem e ku tu tune tûk
gulmit. Ji derdê min re xwes sîfa û xwes merhem e.
Her gav kedera dilê min ê bi kul û bi elem e.
Seba xatirê te, ez cito ranakim serê lêvan e ?
Lê li pas binêre, hemû xeklê bajarê me yê Cizirê li me dikin temasene.
Ebebozên bajarê me Cizîrê, karê wana dek u dibare ne.
Sibe heya êvarê, digerin, dibêm: Xwedêo, tu ji me re bisînî ser û dawane"
Dibên: " Xwedêo, lê niha vî xortê xerib ji qizên me yên Cizîrê re sorek bikira, yan peya
biba li cem wane!"

Rojek ji rojan li welatê Kurdistanê li bajarê Dersimê sê heb ga zilma ku xwediyê wan li wan dike napejirînin û direvin diçin aliyê çiyavan ve. Diçin ciyekî wusa ku kêm mirov aliyê wir da diçe. Ev her sê ga di nav çiyayê Dersimê da bi kef û şahî û bi azadî jiyana xwe didomînin. Her roj derdikevine çêrê, têra xwe xwarin dixwin û êvarê jî ji xwe ra radikevin. Çiqas wext derbas dibû, bixwe xurt dibûn. Lewra berê xwediyê wan li wan tadeyî dikir, pir bêhêz û lawaz mabûn. Rojê wan her daîm wusa bi kêf û xweşî derbas dibû.

Zivistana reş, birînkir kûr di dilê kîşwer biharê de vekiribû zivistan li ser siruştê bûbû serdest. Hemî xweşiya biharê daqurtî zikê xwe kiribû. Asîmanê çîksayî di nava ewrên reş tarî de winda bûbû. Êdî stêrkên geşagir çiyayê Agirî ronî nedikirin. Agirî di nava dorpêça reşiyê de, dinalî! Ew qas dinalîm te digo qey pêjna nexêrbûyarekê dikir. Û dengê birûskan erd û ezman dihejand ! Bêrawestan baran di barî û ewrên kembax hê girantir dibûn, dibûn yek û wisa bi hev ve hatin cebirkirin, êdî tu gêz nikaribû wan ji hev bilav bike. Û bager....

Rojekê du heval di nav daristanê de digeriyan. Ji niska ve hirçek derket pêsiya wan. Yek ji wan reviya û hilkisiya ser darekê. Yê din di cihê xwe de ma.

Feqiyekî medresê ji jîyana xwe û ji rewşa medresê zaf aciz bûbû.Ji wê sedemê diçe cem seydayê xwe û dibêje:
-Mamoste ez dîploma xwe dixwazim.Pênc sale li bate duxînim.Besî min e.Êdî gelekî westiyam e.Bawer bike ku her tiştî jî hîn bûm.
Seyda :
"Kurê min wusa ne bêje.Divê tu îsal jî dersa ilmê hildî.Hinekî sebir bike.Sala tê ez dê dîploma te bidim.
Tu bi vê kêmasiyê nikarî melatîyê bikî."

Hebû tunebû, kêzikek hebû. Jê re digotin Kêz Xatûn.
Rojekê Kêz Xatûnê biryara xwe da, got : Tenêbûn dijwar e, ne xweşe, ez ê herim ji xwe re mêrekî bibînim ?û bikim.
Rabû bi rê ket, çû çû, rastî şivanekî hat ku li ber pezê xwe bû. Şivanî got:
- Kêzê, tu bi ku ve diçî?

Divê Mêrik kurê xwe şand xwendinê got bila ji xwe re bixwîne bibe mirov û cahil nemîne. Kurik çû xwendina xwe xilaskir û hate mal û bavê wî jê pirskir,

-kurê min te mekteba xwe xilaskir..?

Li ser çiyayê Sîpanê Xelatê xortekî nêçirvan digeriya. Navê vî xortî Siyabend bû. Siyabend ji gundê Silîvê bû. Loma jê re digotin Siyabendê Silîvî. Siyabend xortekî çeleng û bedew bû. Dilê wî ketibû Xecê. Xecê jî keçeke pir bedew bû. Wisan bedew bû, ku çavê kê lê keta hiþ û aqil ji serê wî diçû. Siyabend pir xizan bû. Nikaribû ku qelenê Xecê bide û ji xwe re bîne.

Di dema berê de padîşahek hebû, ku navê wî Mîr Zeyneddîn bû û jê re digotin «Mîrê Botan». Emîrê Kurdan bû û paytexta wî jî bajarê Cizîrê bû. Mîrekî gellek bikêrhatî, di îdara xwe de xwedan hêz, edalet û merhamet bû. Bi merdî û camêriya xwe ji Hatemê Tayî merdtir, bi mêrxasiya xwe ji Rustemê Zal pêşdetir bû.

Rojekê shêrekî ciwan rastî rovîyekî kal li deshta Siwerêkê tê. Rovî pir ditirse û dixweze, ku bilez ji wê derê bazde. Lê wî dît, ku ev shêr ne haqas hov e û rûyê wî bi ken e. Jibo vê yekê rovî li cihê xwe rawestîya, tirsa xwe dîyar nekir û got:
* Rojbash, shêrê ciwan, qeralê teban! Tu bi xêr hatî, liser herdu çavan, kerem bike, bide ferman!

Carekê Hz. Omer çûbû mala Pêxemberê me (s.X.l.). Gava gihîşt wir, dît ku Pêxemberê me (s.X.l.) li ser zilûk razaye. Zilûkê şopa xwe li ser laşê Resûlûllah de çêkiribû. Hz. Omer gava vî dîmenê dît, ji çavên wî hêsir hatin. Pêxemberê me (s.X.l.) girîna Hz. Omer dît û ji wî pirsî:
- Tu çire digrî Hey Omer?

Mirovek gava bi rê diçe, dibîne ku kûçikeke kurmî û nexweş li qiraxe rê ye, kûçik radike û dibe malê. Kûçik xwedî dike, xwarinê didêyê, heta ku kûçik bi ser xwe ve tê û rehet dibe. Êdî kûçik ji cim wi mirovî naçe.

Li gund dawet bu, li gorepana gund, govend û dîlan bu.Melayê gund ji vê qelebalixê sud girt û berê xwe da malê. Tevayî gundî di dawetê de kom bubun ji ber wê jî kolanên gund vala bun.

Rabe lawo rabe!...
- Çibû dayê çibû?
- Kurê min dijminê xwînxwar dor li gund girtine. Fermanek hatiye divê em ji gund derkevin. Heya berê êvarê dem dane me. An emê derên an jî ewê gundê me jî wek gundên din di serê me de bişewitînin.

Di kevneşopiya Kurdan de çîrok cihek girîng digre. Lewra gelê Kurd bi exlaq û tewrên xwe gundî ye. Ango taybetiyên gundîtiyê pê re hene. Ji ber ku bigiştî xwendin û nivîsandin di nav me de tune bûye ji berhemên niviskî zêdetir, wêjeya devkî belav bûye.

Piştî nîvro bû dema Saloyê Dêrikî ji kar tê malê, ew him betilî bû û him jî birçî bû. Ji ber ku kes li mal tune bû, wî hema bi lez û bez ji xwe re tirşika hêkan çêkir. Xwar û xwe li ser eywanê dirêj kir ku qederekê bêhna xwe bistîne. Bi dirêjkirina wî ya li ser eywanê, xewê jî xwe li dor wî bir û anî, lê wî nedixwest razê.

Hebû tunebû, çûkek hebû.
Çûkekî, bê kar û bar bû. Ji xwe re difirriya, dikir vîçevîç û li ser vê yan wê darê vedinişt.

Hebû tunebû, rehmet li gora dê û bavên min û we bû, li gundekî sê bira hebûn. Ji malê dinê tenê du kerê wan hebûn. Bi van kerana ji çiyê êzing dibirin bajêr difirotin û jiyana xwe pê dom dikirin.