Hîzan e çi Hîzan e Hîzan e
Bê bê nîzam û mîzan e
Warê bindeq û ciyê gûzan e
Meskenê jin û bûk û qîzan e

I.

Dema ku jin û jinkok ji hev vediqetin,
mêr û mêrkok hev gulebaran dikin,
derew çarşevan li xwe dikin
...û rastî rût-tazî berê xwe dide lehiyên deryayê
tu têyî bi bîra min.

 

Mirovek ketibû li ber waran,
Bêziman û bêhal!
Ez çûm ser min bang lê kir,
Banga min re bêhemd bi destê min girt

tu..
ti carî nebûyî peyvek
û ne jî tîpek..
ji peywendiya di navbera min mêjiyê min de
tenê bi dilê xwe yî pîr..
li min temaşe dikî
li wêranbûna min û nivşên min
nabê mêvan

Amedê tu xweş Amed î
Me ji te dît, xêr û xweşî
Tû yî ji Kurdan re dilgeşî
Xwedê bike, tû her hebî.

Ezbenî
De ka tê kengî werî lo…
Weke berê ji me re
Qala berê,
Çîrokên pîrebokan,
Wan ê ji me çêtir,
Qerf û henekan bikî

Ger dixwazî bibî sultan
Îman bîne tu ey însan
Emel bike tu bi Qur'an
Da şad bibî her du cîhan

Dayikê ez qurban em rêwiyên riya dûr in
Pêşberê me çiya ne, newal, banî û kendal in
Megrî, daê megrî ez gorî te û berbextê te
Bo xatirê doza me barê me bîne em herin

                 

Tiştê ku bavê min behs dikir, ez ne xeletbim dora salên 1970yî wan bû, ku kurê apê bavê min, Rifhet ketibû hepsê. Rifhet mirovek pirr dilxerap, dilreş û dexes bû. Ji ber dexesbûna wî hefsera wî nikaribû bi rihetî biçûna cîhekî jî. Dema jinika reben biçûna cîhekî Rifhet heta jinik bihatana malê ji xwe re hejmaryariya derewiyê, dilxerabiyê û dexesiyê li ser dikir. Ji jina xwe re digot, nizanim te li filankeso nihêriye, nizanim te awir dane filankeso, filankeso awir daye te, nizanim dema tu dimeşî xwe dihejînî û hwd. Û têra dilê xwe li jinikê dixist. Bêbelheq û belasebep.

Ez li ber çiyayê Sîpan im
Berf im, qeşem im, sar im
Bi bilindahiya xwe digehêjime berfê
Bi agirê serê xwe dihelînim qeşemê
Bi germahiya dilê evîndaran ve diteqim

                                                                             

Ji weşanên Nûbiharê ji bo xebatên çapemeniya kurdî gaveke girîng hat û “Ferhenga Çapemeniya Kurdî” weşand.

Ligel ku bi kurdî rojname derdikevin, kurdî bûbe zimanê çapemeniya dîtbarî û nivîskî jî hêj jî di warê têgeh û termên dengûbasan de alozî neqediyane, ji bo çareserkirina vê aloziyê Nûbiharê Ferhenga Çapemeniya Kurdî weşand.

Were delalê tu nazdar î
Vî lawikî nexe lavelavê

Were çavreşê tu bedew î
Qirêjiyên mirovatiyê vedişêrî

Ez çûm rêyek bêdawî,
Min dawiya xwe nenêrî û temaşe nekir,
Jiyan fetisîbû ji bo min,
Min xwe nedît
Min rêya xwe ji bîr kir
Li welatê xerîb,

Salek din jî xwe hejand û çû toza hena wê ma li destê me. Salek zor, salek bi bedêl, salek serkeftî û hêvîdar bû. Hin daxwazên me çûn serî, hin man ji sala nû re. Hin çivîkên me firiyan hin man li hêlînan. Hinekan baskên xwe şikand, hinek nû bi firê ketin. Em carna bûn çivîk û gihîştin çiyayan, carna man di germ û germistana xaniyan de.

Delala zêrîn…
Xwe da himber min
Wek kewa morî
Dilê min kil kir
Mîna dewkilên goçer…
Di rojhilata sibê de

 

Ne dilê me de kînek
Ne jî dîroka me de lekek
Ne şaşîya me
Ne jî derewîya me heye
Em kurd in, em mirov in, em can in
Em maf naxwin,em kedkar in
Xêncî biratîyê, aştîyê
Kêmasîya me qet tune
Çimkî em gel in

Destê min bigire dayê

Ew çend care li erdê ketim

Nikarim girêdim

Xwîn diherike ji çokê min,

 

 

Gelo çi
Âsayê mûsa
An yedê beyda
Duaya Îbrahîm
Dinav agir da

Di şevê de di rojê de
Di tavê de di hîvê de
Di ezman û di erdê de
Her tu he yî tu ey ya Reb

Koç  dikim, ez koçer im,

Warê  bav û kala çêre çêre, şax şax digerim

Zivistanê  li cîyekî, biharê li cîyekî

Hinek caran li jêr im, hinek caran li jor im 

                

                          

        

Ev ferhengok tenê nimûneyek e û mirov dikare wê berfirehtir bike; lêbelê di hevdîtinekê de ewqas peyv bi dest me ketin. Bi hêviya ku lêkolînerên me hemû zaravayên kurmancî berhev bikin û wan destkeftiyan li ser xîmên C. Bedirxan ji nû ve bihûnin. Bi texmîna min ev rêbaz pêngaveke girîng e ji bo dewlemendkirin û standardkirina zimanê kurdî. Me ev peyv tenê ji şexsekî wergirtin û dibe ku xeletiyên salixdayiyî hebin.

Eman eman ax min re eman
Pêçên ser birînê min rizîyan
Wax li min ax li min ax dîsa
Pelên kulîlkê min jî weşîyan

Bayê  Elegezê cil û bergê xwe bixemilîne,

Ji xewê hişyar bike,

Qefes bike bîne azadîyê

Bi vê  ya hêşîn bibe hestên mirovahîyê,

Lê tu hatî…

Tu çawa hatî, nizanim!
Lê tu hatî
Rojê re hatî, şevê re hatî
Lê tu hatî
Bi germîyek dilan, bi ramanek zelal hatî
Lê tu hatî

                         

            Gelek nivîser û lêkolîner li ser pirtûk, helbest û nivîsandinê dahenerê helbesta kurdî ya resen seydayê Cegerxwîn nivîsandine, Belê ew helbestvanê ku di çerxa bîsatan de berz û bilind bû, û hîn jî em li ser şopa wî diçin, û û dikevin bax û bustanên helbestên wî ku em bi surra bayê dahênana wî geş dibin, teqez ewê bimîne mînaka, dahênan, rêzanê gel, û bavê diloivan ku niha ezê aliyên çirûskên ji jiyana wî biaxêvim, û diyar bikim:

                                   

 

       

       Melayê Cizîrî, helbestvanekî kurda yê giranbuha ye. Ji bo ku em qedr û qîmeta vî cewherê xwe bizanibin, emê pêşiyê behsa girîngiya zimanê zikmakî bikin. Paşê ji emê kurtejiyana Melayê Cizîrî û kesayeta wî ya edebî bînine ser ziman.

bibama wek ba
bibama firtonek
biçûma welatê hesreta
bibama siltan
siltanê dilê xwo

Em tu we bawer nakin
Kêfa me qet we re nayê
Gelê Kurd we ceriband
Piçke qencî ba we tune.

 

xemmê nebêj şa’ir
ji eşqê xeber bid
hesret buhari
dil bik ba
wibber buhar
sefer bid

     -ji bo xatirê ‘Ceylan Onkol’ê- 

I.

Xezalê,

di binçenga te de zebeşekî Amedê,

di ber lêvên te ayetên Quranê

(ên ku ji meha remezanê mane),

û te rûyê balexaneyên bajêr şûşt

bi lûdoyên şivanan.  

Li nav bera arş û erda
Li welatê kul û derda
Li nava ferhang û berga
Di rêza her bîst û neha
Li W û Ê û Q digerim

                     

 

 

Êvarek demsala biharê

serê meha gulanê

em heşt xweng û bira,

rûniştîbûn li pêşîya derî

li ser, sewkîya malê

Feqîk im, hatim ba te mamoste

Guhdar im, rûnişt im li ber çokê te

Bê  derew, behsa dîroka me bike

Bêje ku bizanibim gerdûn ji me ra neyar e,

yan dost e?  

                           

                    

                         -di kesayeta te de ji hemû pakrewanan re-

Gelo zimanê te yî zikmakî qedexe bû lewma navê te “Ceylan” danîn Xezalê?
An li navdareke bedew nihêrîn û lewma navekî wisa ji te re nimandin Xezalê?