Vê berbangê
dema ku helbest şiyar bibû
gurg ji dora gund û bajaran vekişiyabûn.
Hespekî şînboz bêhîrehîr qerpalên me dikişandin cilşokê
û parêzerekî berevaniya bextewariya me dikir
bi hesteke şîzofrenîk.

Were delalê tu nazdar î
Vî lawikî nexe lavelavê

Were çavreşê tu bedew î
Qirêjiyên mirovatiyê vedişêrî

Ez çûm rêyek bêdawî,
Min dawiya xwe nenêrî û temaşe nekir,
Jiyan fetisîbû ji bo min,
Min xwe nedît
Min rêya xwe ji bîr kir
Li welatê xerîb,

“Kuma” “hewî” û “wec” “îhtîyac” e.
“Haraç” “xugî” û we hem “xerac” e.

“Bazin” “bîlezîk”, “gûzel” “delal” e.
“Cemser” “kutup” û “fihêl” “helal” e.

“Cumhuryet”ê tu “komar” bizane,
Hem “Tescîl”ê tu “tomar” bizane.

“Aşçî” “pêjer” û “şeker” jî “qend” e
“Baglam” tu bizane ew jî “bend” e

Salek din jî xwe hejand û çû toza hena wê ma li destê me. Salek zor, salek bi bedêl, salek serkeftî û hêvîdar bû. Hin daxwazên me çûn serî, hin man ji sala nû re. Hin çivîkên me firiyan hin man li hêlînan. Hinekan baskên xwe şikand, hinek nû bi firê ketin. Em carna bûn çivîk û gihîştin çiyayan, carna man di germ û germistana xaniyan de.

Delala zêrîn…
Xwe da himber min
Wek kewa morî
Dilê min kil kir
Mîna dewkilên goçer…
Di rojhilata sibê de

 

Ne dilê me de kînek
Ne jî dîroka me de lekek
Ne şaşîya me
Ne jî derewîya me heye
Em kurd in, em mirov in, em can in
Em maf naxwin,em kedkar in
Xêncî biratîyê, aştîyê
Kêmasîya me qet tune
Çimkî em gel in

Destê min bigire dayê

Ew çend care li erdê ketim

Nikarim girêdim

Xwîn diherike ji çokê min,

 

Hatin
Navê berê reş
Lêkirin û
Danîn
(Karataş)
Lê
Berê reş
Li şûna xwe ma
Û ma berê reş

 

Gelo çi
Âsayê mûsa
An yedê beyda
Duaya Îbrahîm
Dinav agir da

Di şevê de di rojê de
Di tavê de di hîvê de
Di ezman û di erdê de
Her tu he yî tu ey ya Reb

Koç  dikim, ez koçer im,

Warê  bav û kala çêre çêre, şax şax digerim

Zivistanê  li cîyekî, biharê li cîyekî

Hinek caran li jêr im, hinek caran li jor im 

                

                                  

 Bi hêviya ku lêkolînerên me hemû zaravayên kurmancî berhev bikin û wan destkeftiyan li ser xîmên C. Bedirxan ji nû ve bihûnin. Bi texmîna min ev rêbaz pêngaveke girîng e ji bo dewlemendkirin û standardkirina zimanê kurdî. Me ev peyv tenê ji şexsekî wergirtin û dibe ku xeletiyên salixdayiyî hebin. Bila hevalên ertûşî ji kerema xwe re xeletiyan bi riya navnîşana han sererast bikin.

Eman eman ax min re eman
Pêçên ser birînê min rizîyan
Wax li min ax li min ax dîsa
Pelên kulîlkê min jî weşîyan

Min azad bik
Ji tîrên çawên xwe

Min felat bik
Ji kavanên burhên xwe

Min nehilên
Bi gotin û zarên xwe

Bayê  Elegezê cil û bergê xwe bixemilîne,

Ji xewê hişyar bike,

Qefes bike bîne azadîyê

Bi vê  ya hêşîn bibe hestên mirovahîyê,

Lê tu hatî…

Tu çawa hatî, nizanim!
Lê tu hatî
Rojê re hatî, şevê re hatî
Lê tu hatî
Bi germîyek dilan, bi ramanek zelal hatî
Lê tu hatî

                         

            Gelek nivîser û lêkolîner li ser pirtûk, helbest û nivîsandinê dahenerê helbesta kurdî ya resen seydayê Cegerxwîn nivîsandine, Belê ew helbestvanê ku di çerxa bîsatan de berz û bilind bû, û hîn jî em li ser şopa wî diçin, û û dikevin bax û bustanên helbestên wî ku em bi surra bayê dahênana wî geş dibin, teqez ewê bimîne mînaka, dahênan, rêzanê gel, û bavê diloivan ku niha ezê aliyên çirûskên ji jiyana wî biaxêvim, û diyar bikim:

                                   

 

       

       Melayê Cizîrî, helbestvanekî kurda yê giranbuha ye. Ji bo ku em qedr û qîmeta vî cewherê xwe bizanibin, emê pêşiyê behsa girîngiya zimanê zikmakî bikin. Paşê ji emê kurtejiyana Melayê Cizîrî û kesayeta wî ya edebî bînine ser ziman.

bibama wek ba
bibama firtonek
biçûma welatê hesreta
bibama siltan
siltanê dilê xwo

Em tu we bawer nakin
Kêfa me qet we re nayê
Gelê Kurd we ceriband
Piçke qencî ba we tune.

 

xemmê nebêj şa’ir
ji eşqê xeber bid
hesret buhari
dil bik ba
wibber buhar
sefer bid

     -ji bo xatirê ‘Ceylan Onkol’ê- 

I.

Xezalê,

di binçenga te de zebeşekî Amedê,

di ber lêvên te ayetên Quranê

(ên ku ji meha remezanê mane),

û te rûyê balexaneyên bajêr şûşt

bi lûdoyên şivanan.  

Li nav bera arş û erda
Li welatê kul û derda
Li nava ferhang û berga
Di rêza her bîst û neha
Li W û Ê û Q digerim

                     

 

 

Êvarek demsala biharê

serê meha gulanê

em heşt xweng û bira,

rûniştîbûn li pêşîya derî

li ser, sewkîya malê

Feqîk im, hatim ba te mamoste

Guhdar im, rûnişt im li ber çokê te

Bê  derew, behsa dîroka me bike

Bêje ku bizanibim gerdûn ji me ra neyar e,

yan dost e?  

                           

                    

                         -di kesayeta te de ji hemû pakrewanan re-

Gelo zimanê te yî zikmakî qedexe bû lewma navê te “Ceylan” danîn Xezalê?
An li navdareke bedew nihêrîn û lewma navekî wisa ji te re nimandin Xezalê?

                                                

 

Min li firokeyên cengê dinêrî
û tu li gerdeniyeke winda digeriyayî.
Dema ku serê te li sîngê min ket
min li jêrê nihêrî
û tu ji awirên min reviyayî.
Ne min got: Were em herin nivînê
ne jî te got: Kesek şikê nabe kadînê.
Tu rahiştî lêborînê
û min jî derfet nedît ji bilî bexşînê

Em cotkar in em gavan em xulam in û şivan
Armanca me şoreşî em naxwazin bêbextan
Em rabûn em şîyar in em nakevin nav xewê
Rabin werin zu werin rûmetvanên me werin

Qeza me Kop e
Çar alî top e
Şilî şilop e
Jor da dilop e

Tiştek heye, Qama wê qama kewê, barê wê barê devê?

Bersiv bide:

         

min pirs kir ji dî ya xwe, Nivişta Mele
wê jî şîret li min kir, wek minafiqê Mele
paşê jî hêrsket û hurkir serêmin, çale
ew êdî dayika min nîne, bêbawer û bêmal e
ez kirim rewşa, Hayganûş û Arînê File

Ma qey sûcêmin çibû yara min
Min ji te hezdikir te rû nedamin
Herdem di sekinî weke kevir kî
Lê e jî li vira nalenala min

Zarê Kopê werne cem min
Destê bigrin min biherin
Gundê Kopê alîyê çiya
Li ser topê li gelîyan